📝 Yazan: Prof. Dr. Ömer Rıdvan Tarhan | 📅 Randevu: Isparta Meddem Hastanesi

%20 Mannitol
%20 Mannitol

Mannitol, dekstrozdan elde edilen, altı karbonlu bir şeker alkolüdür (poliol). Vücutta belirgin bir metabolik yıkıma uğramaz; glomerüllerden serbestçe filtre edilir (süzülür) ancak renal tübüllerden reabsorbe edilmez (geri emilmez). Bu farmakokinetik özelliği sayesinde lümen içi osmotik basıncı artırarak güçlü bir ozmotik diüretik olarak etki gösterir.

%20 Mannitol çözeltisi, bir intravasküler replasman sıvısı değildir. Esas olarak hücresel dehidratasyon oluşturma yeteneği nedeniyle beyin ödemi, artmış kafa içi basıncının (KİBAS) düşürülmesi ve akut glokom krizlerinin yönetiminde akut faz ajanı olarak kullanılır.

1. İçeriği (Temel Bileşenler)

  • Her 1 litrede
    • Mannitol 200 gram
  • Elektrolit içeriği: Sodyum, klorür, potasyum veya kalsiyum içermez.
    Osmolarite: Yaklaşık 1098 mOsm/L
    Sınıf - Tonisite: Kristaloid. Belirgin şekilde hipertonik (Fizyolojik plazma osmolaritesinin [~290 mOsm/L] yaklaşık 3.8 katı).

2. Endikasyonları (Başlıca Klinik Kullanım Alanları)

  1. Artmış Kafa İçi Basıncı (KİBAS) / Beyin Ödemi Tedavisi: Travmatik beyin hasarı, intrakraniyal kanama veya beyin cerrahisi sonrası gelişen beyin ödemini azaltmak için kullanılır.
  2. Artmış Göz İçi Basıncı (Glokom Krizleri): Akut glokom krizlerinde, vitreustan sıvı çekerek göz içi basıncını hızla düşürür.
  3. Bazı intoksikasyonlarda (örneğin salisilat, barbitürat) — toksin atılımını hızlandırmak için
  4. Toksik Maddelerin Eliminasyonu (Zorlu Diürez): Renal atılımı yüksek olan bazı intoksikasyonlarda (örneğin salisilat veya barbitürat zehirlenmeleri) üriner klirensi hızlandırmak amacıyla kullanılabilir.
⚠️ - Oligürik Renal Yetmezlikte Değişen Paradigma: Geçmiş literatürde akut oligürik böbrek yetmezliğinde idrar çıkışını uyarmak amacıyla mannitol kullanımı yer alsa da, modern KDIGO (Kidney Disease: Improving Global Outcomes) kılavuzları sıvı yüklenmesi olmayan durumlarda proksimal tübüllerde vakuolizasyona yol açan "Ozmotik Nefroz" riski nedeniyle mannitol kullanımını önermemektedir. Böbrek perfüzyonu ve intravasküler volüm restorasyonu öncelikli olmalıdır.

3. Diğer Sıvılara Göre Farklı Özellikleri

  • Mannitol Metabolize Olmaz ve Geri Emilmez: Vücutta metabolize edilmez ve böbreklerden geri emilmez. Bu özellikleri onu güçlü bir osmotik ajan yapar.
  • Volüm Genişletici Değildir: Başlangıçta damar yatağına su çekerek geçici bir volüm genişlemesi yapsa da, asıl etkisi güçlü diürez olduğu için net etki volüm kaybı ve hemokonsantrasyondur.
  • Elektrolit İçermez: İdrarla sadece su atılımını değil, elektrolit atılımını da (özellikle sodyum ve potasyum) artırabilir.

4. Kontrendikasyonlar & Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

I. Kontrendikasyonlar

  • Şiddetli Böbrek Yetmezliği (Anüri): Mannitol atılamayacağı için vücutta birikerek şiddetli hiperosmolariteye, hipervolemiye ve pulmoner ödeme neden olur.
  • Şiddetli Dehidratasyon ve Şok: Mevcut volüm kaybını daha da şiddetlendirir.
  • Aktif İntrakraniyal Kanama (Göreceli): Kanamanın devam ettiği durumlarda, kanamanın artabileceği endişesiyle dikkatli kullanılır.

II. Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

  • Hipovolemi ve Elektrolit Bozuklukları: Güçlü diüretik etkisi ile dehidratasyon, hiponatremi, hipokalemi ve hipernatremiye (serbest su kaybına bağlı) neden olabilir.
  • Konjestif Kalp Yetmezliği (KKY) Riski: Başlangıçtaki akut intravasküler volüm genişlemesi, altta yatan kalp yetmezliği olan hastalarda akut pulmoner ödemi tetikleyebilir.
  • Rebound Ödem: Uzun süreli veya yüksek doz kullanımda, mannitolün beyin dokusuna geçip ters yönde osmotik gradient oluşturarak ödemi daha da şiddetlendirdiği "rebound fenomeni" gözlenebilir.
  • Uygulama Yolu: Hipertonik yapısı nedeniyle periferik damarlarda ciddi irritasyon ve flebite neden olabilir. Tercihen büyük çaplı bir periferik ven veya santral venöz kateter ile infüze edilmelidir.
  • Soğukta kristalleşebileceği için filtreli setle verilmesi önerilir.
💡 - Kristalleşme Fenomeni ve İnline Filtre: %20 mannitol çözeltisi oda sıcaklığının altındaki sıcaklıklarda (özellikle <20–25°C) kristalleşmeye eğilimlidir. İnfüzyon öncesinde şişe veya torba ışığa tutularak görünür kristaller açısından mutlaka incelenmelidir. Kristalleşmiş solüsyonlar, kristaller tamamen çözünene kadar sıcak su banyosunda (tercihen 37-60°C aralığında, üretici talimatlarına uygun olarak) bekletilmeli, oda sıcaklığına soğutularak tekrar gözle değerlendirildikten sonra uygulanmalıdır. Kristal partiküllerinin hastaya verilmesini önlemek amacıyla 5 µm filtreli infüzyon seti veya üreticinin önerdiği inline filtrenin kullanılması önerilir.

5. Özet

%20 Mannitol, kan-beyin bariyerinin intakt olduğu durumlarda yarattığı güçlü ozmotik gradiyent ile beyin ödemini ve kafa içi basıncını akut fazda hızla azaltan hipertonik bir kristaloiddir. Ancak aşırı kullanıldığında ciddi elektrolit ve volüm dengesizliklerine yol açabilen güçlü bir intravenöz ajandır. Sıvı replasmanı amacıyla kullanılmaz.

6. Kaynaklar

  1. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Acute Kidney Injury Work Group. KDIGO Clinical Practice Guideline for Acute Kidney Injury. Kidney International Supplements. KDIGO AKI Guidelines
  2. Patel P, Patel R, Thorell W. Mannitol. [Updated 2024 Jun 8]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Website
  3. Carney N, Totten AM, O'Reilly C, Ullman JS, Hawryluk GW, Bell MJ, Bratton SL, Chesnut R, Harris OA, Kissoon N, Rubiano AM, Shutter L, Tasker RC, Vavilala MS, Wilberger J, Wright DW, Ghajar J. Guidelines for the Management of Severe Traumatic Brain Injury, Fourth Edition. Neurosurgery. 2017 Jan 1;80(1):6-15. doi: 10.1227/NEU.0000000000001432. PMID: 27654000. Pubmed, Journal Website, PDF.
  4. Cook AM, Morgan Jones G, Hawryluk GWJ, Mailloux P, McLaughlin D, Papangelou A, Samuel S, Tokumaru S, Venkatasubramanian C, Zacko C, Zimmermann LL, Hirsch K, Shutter L. Guidelines for the Acute Treatment of Cerebral Edema in Neurocritical Care Patients. Neurocrit Care. 2020 Jun;32(3):647-666. doi: 10.1007/s12028-020-00959-7. PMID: 32227294; PMCID: PMC7272487. Pubmed, Journal Website, PDF.
  5. Shawkat H, Westwood MM, Mortimer A. Mannitol: a review of its clinical uses. Contin Educ Anaesth Crit Care Pain. 2012;12(2):82-85. PDF
  6. Dickenmann M, Oettl T, Mihatsch MJ. Osmotic nephrosis: acute kidney injury with accumulation of proximal tubular lysosomes due to administration of exogenous solutes. Am J Kidney Dis. 2008 Mar;51(3):491-503. doi: 10.1053/j.ajkd.2007.10.044. PMID: 18295066. Pubmed, Journal Website.

< Isolyte-M

Dekstran 40 + %0,9 NaCl >

Sıvı Elektrolit Dengesi