Hemogram

1. Hemogram Nedir, Normal Değerleri

Hemogram (tam kan sayımı, complete blood count – CBC); kanda dolaşan hücresel elementlerin sayısal ve morfolojik (şekil) olarak değerlendirilmesidir. Genel cerrahide enfeksiyon, kanama, anemi, malignite ve kemik iliği fonksiyonu hakkında hızlı bilgi verir.

Standart hemogram şu parametreleri içerir: Lökosit (WBC), Eritrosit (RBC), Hemoglobin (Hb), Hematokrit (Hct), Trombosit (Plt), MCV, MCH, MCHC, RDW ve lökosit formülü (nötrofil, lenfosit, monosit, eozinofil, bazofil).

Genellikle hemogramla beraber istenen testler

• Koagülasyon testleri
  • PT, aPTT, INR, kanama zamanı, pıhtılaşma zamanı
  • Preoperatif kanama riskini değerlendirmek için istenir
• Akut faz reaktanları
  • CRP, sedimantasyon, fibrinojen
  • Enfeksiyon/inflamasyon varlığı ve takibi (özellikle CRP)

2. Hemogram Parametrelerinin Yorumlanması

A. Eritrosit Serisi – Anemi ve Eritrositoz

Anemi (Hb düşüklüğü)

Cerrahide en sık nedenler kan kaybı (travma, GİS kanama, postoperatif), demir eksikliği (kronik kanama), kronik hastalık anemisi (malignite, enfeksiyon). Preoperatif anemi mortaliteyi artırır.

• MCV (ortalama eritrosit hacmi)
  • Mikrositik (MCV düşük) → demir eksikliği
  • Normositik (MCV normal) → akut kanama)
  • Makrositik (MCV yüksek) → B12/folat eksikliği, alkol

Eritrositoz (Hb/Hct yüksekliği)

Polisitemia vera, kronik hipoksi (KOAH, siyanotik kalp hastalığı), sigara. Cerrahide tromboz riskini artırır.

Elektif cerrahi öncesi anemi yönetimi

• Hb < 7 g/dL
  • Bu düzeyde doku oksijenasyonu risk altındadır. Genellikle transfüzyon endikasyonu vardır.
• Hb 7-10 g/dL arasında
  • Transfüzyon Yap: Kardiyak hastalık (KAH, KY), devam eden kanama, hemodinamik instabilite (taşikardi, hipotansiyon), yaş >65, serebrovasküler hastalık
  • Transfüzyon Yapma: Asemptomatik, stabil hasta, cerrahi kanama riski düşük.
• Demir Eksikliği Anemisi
  • Preoperatif İntravenöz Demir Önerilir: IV demir, günler içinde Hb yükseltir (özellikle eritropoez uyarıcı ajanlarla birlikte kullanılırsa). Cerrahiden 2-6 hafta önce, tek doz (Hb'de 1-2 g/dL artış beklenir).
  • Oral demir yavaş etkilidir (haftalar gerekir) ve yan etkiler (kabızlık, mide bulantısı) nedeniyle uyum düşüktür.

B. Lökosit Serisi – Enfeksiyon, Enflamasyon ve Lösemi

Lökositoz (>10.000/µL)

• Cerrahide en sık bakteriyel enfeksiyon (apandisit, kolesistit, peritonit, abse), doku nekrozu (pankreatit, iskemi), steril enflamasyon, postoperatif stres ve glukokortikoid kullanımı.
• Aşırı lökositoz (>50.000) lösemi veya lösemoid reaksiyonu düşündürür.
• Nötrofil baskınlığı: Akut bakteriyel enfeksiyon.
• Lenfosit baskınlığı: Viral enfeksiyon, kronik lenfositik lösemi.

Lökopeni (<4000/µL)

• Viral enfeksiyonlar, sepsis, kemik iliği supresyonu (kemoterapi, radyasyon), hipersplenizm, otoimmün hastalıklar.

C. Trombosit Serisi – Kanama ve Tromboz Riski

Trombositopeni (<150.000/µL)

• Cerrahide kanama riskini artırır.
• Nedenleri: hipersplenizm (portal hipertansiyon), ilaçlar (heparin, kemoterapi), DIC, kemik iliği yetersizliği, immün trombositopeni (ITP).
• Elektif cerrahi için genellikle >50.000/µL yeterlidir; <50.000/µL ise riskli.

Trombositoz (>400.000/µL)

• Reaktif (enfeksiyon, kanama, demir eksikliği, post-splenektomi, malignite) veya esansiyel trombositemi.
• Tromboz riskini artırır.

D. Pansitopeni ve Bisitopeni

Pansitopeni

• Eritrosit, lökosit ve trombosit sayılarının üçünün de düşük olması.
• Ayırıcı tanı: kemik iliği yetmezliği (aplastik anemi, lösemi, miyelodisplazi), hipersplenizm (siroz, portal hipertansiyon), vitamin B12/folat eksikliği, SLE, ilaçlar.

Bisitopeni

• İki hücre serisinin düşüklüğü (ör. anemi + trombositopeni).
• Pansitopeni ile benzer nedenler düşünülür.

3. Kaynaklar

1. NCBI MeSH Database – Blood Cell Count
2. Mayo Clinic Laboratories – CBC with Differential, Blood
3. NCBI Bookshelf: Complete Blood Count (CBC) – Clinical Methods