📝 Yazan: Prof. Dr. Ömer Rıdvan Tarhan | 📅 Randevu: Isparta Meddem Hastanesi

Tümör markerleri
Başlıca kullanılan tümör markerleri; tiroglobulin (Tg), kalsitonin, PTH, AFP, CA72-4, CA 19-9, CEA, PSA, CA 15-3, CA 125.

1. Tiroglobulin (Tg) Nedir?

Tiroglobulin (Tg), tiroid folikül hücrelerinde (tirositler) sentezlenen tiroide özgü bir glikoproteindir. Devasa bir protein olan tiroglobulin (660 kDa), tiroid hormonları olan tiroksin (T4) ve triiodotironin (T3) üretiminde organizatör bir platform görevi görür.

Sağlıklı bireylerde, az miktarda tiroglobulin (%0.1-0.5) T3 ve T4 ile birlikte dolaşıma karışır.

Dolaşımdaki Tg düzeyi tiroid doku kütlesi, tiroid irritasyonu (TSH etkisi veya enflamasyon) ile doğrudan ilişkilidir.

2. Normal Değer ve Klinik Yorum

  • Sağlıklı bireyler (intakt tiroid): 1.5-30 pmol/L (~1-20 ng/mL) – referans aralığı laboratuvara göre değişir.
  • Total tiroidektomi sonrası (başarılı, tiroid dokusu kalmamış): < 1 pmol/L (veya ölçülemeyen seviye – genellikle <0.2 ng/mL).
  • Anti-Tg antikoru pozitif olan hastalarda: Tg sonucu genellikle güvenilir değildir (yalancı düşük veya yalancı yüksek).
📏 Birim Dönüşümü: 1 pmol/L ≈ 0.67 ng/mL. Klinik pratikte genellikle ng/mL kullanılır.
⚠️ Anti-Tg antikor interferansı: Hastaların %25-30'unda bulunan Anti-Tg antikorları, immünometrik (sandviç) ölçüm yöntemlerinde Tg'nin yalancı düşük çıkmasına neden olur. Anti-Tg pozitifliğinde Tg sonucuna asla güvenilmez. Bu hastalarda Anti-Tg titre değişimleri tümör markeri olarak izlenir.

📝 Klinik İpucu – TSH Stimülasyonunun Önemi: Tg salınımı TSH bağımlıdır. Nüks şüphesinde "Stimüle Tg" (rhTSH sonrası veya LT4 kesilerek TSH >30 IU/L iken bakılan) düşük tümör yükünü saptamada daha duyarlıdır.

  • Baskılanmış Tg (TSH düşük): Hasta levotiroksin tedavisi alırken (TSH < 0.1 µIU/L). Duyarlılık daha düşüktür, ancak hasta ötiroid/hipotiroid olmadığı için daha konforludur.
  • Stimüle Tg (TSH yüksek): Levotiroksin kesildikten sonra (TSH > 30 µIU/L) veya rekombinant TSH (rhTSH) enjeksiyonu sonrası. Duyarlılık çok daha yüksektir (rezidü veya nüks dokusunu daha iyi gösterir). Stimüle Tg < 1 ng/mL (~1.5 pmol/L) ise, nüks olasılığı son derece düşüktür (negatif prediktif değer >%95).

3. Diferansiye Tiroid Kanserinde (DTC) Tiroglobulin Kullanımı

Total tiroidektomi sonrası vücutta tiroid dokusu kalmadığı için Tg düzeyinin "sıfır" olması beklenir. Artışlar nüks veya metastazın habercisidir.

I. Takipte Kullanım (Papiller ve Foliküler Tiroid Kanseri)

Tiroglobulin, diferansiye tiroid kanserlerinin (papiller ve foliküler) cerrahi tedavi (total tiroidektomi) ve radyoaktif iyot ablasyonu (RAI) sonrasında takibinde kullanılan altın standart tümör markeridir.

  • Total tiroidektomi + RAI sonrası: Tg ölçülemeyecek seviyede olmalıdır (<0.2 ng/mL veya <1 pmol/L).
  • Tg'nin yarı ömrü: Yaklaşık 65 saat (2-3 gün). Cerrahi sonrası Tg düşüş hızı, rezidü doku miktarı hakkında fikir verir.
  • Tg'nin TSH ile ilişkisi: Tg, tiroid dokusundan TSH stimülasyonuyla salgılanır. Bu nedenle takipte TSH düzeyi ile birlikte yorumlanır.

II. Nüks Takibinde Kullanım

  • Baskılanmış Tg: Hedef <0.2 ng/mL (~0.3 pmol/L). Yükselme nüks lehine.
  • Stimüle Tg: Hedef <1 ng/mL (~1.5 pmol/L). >2 ng/mL (~3 pmol/L) nüks açısından şüpheli.
  • Tg'de anlamlı yükselme (seri ölçümlerde artış) yeni metastatik odak anlamına gelebilir.

4. Tiroglobulini Yükselten Durumlar

I. Malign Tiroglobulin Yüksekliği

  • Diferansiye tiroid kanseri (DTC) – papiller, foliküler (ana indikasyon)
  • Hürthle hücreli kanser (foliküler varyant)
  • Tiroid dokusu varlığı (rezidü, nüks, metastaz)

II. Benign (Kanser Dışı) Durumlar

  • Guatr (nodüler, multinodüler) – intakt tiroid varlığında Tg her zaman ölçülebilir
  • Graves hastalığı (hipertiroidi) – Tg yüksek
  • Tiroiditler (Hashimoto, subakut, sessiz) – follikül yıkımına bağlı Tg geçici yükselebilir
  • Subtotal tiroidektomi sonrası (rezidü tiroid dokusu)
❌ - Medüller tiroid kanserinde tiroglobulin kullanılmaz! Medüller tiroid kanseri (MTC), tiroid C hücrelerinden (parafoliküler hücre) köken alır ve tiroglobulin üretmez. Medüller tiroid kanserinde takip markeri kalsitonin ve CEA'dır.

5. Anti-Tg Antikoru Pozitifliğinde Yaklaşım

  • Anti-Tg pozitif hastada tiroglobulin sonucuna güvenilmez. Tg düşük veya normal çıksa bile nüks olabilir.
  • Anti-Tg'nin kendisi bir tümör belirteci olarak kullanılabilir. Anti-Tg titrelerinde:
    • Düşüş veya negatifleşme: Başarılı tedavi (nüks düşük olasılık)
    • Yükselme veya pozitifleşme: Rezidü doku veya nüks
  • Her anti-Tg pozitif hastada, takiplerde mutlaka anti-Tg bakılmalıdır (Tg yerine).
  • Görüntüleme (boyun USG, tüm vücut tarama, PET-CT) yapılmalıdır.

6. Özet: Diferansiye Tiroid Kanseri Takibinde Tiroglobulin Kullanım Algoritması

  1. Total tiroidektomi + RAI Ablasyon Sonrası (6-12 ay): Bazal Tg ve anti-Tg ölçülür, TSH stimüle Tg yapılır.
  2. Anti-Tg Negatif Hastalarda: Tg takibi güvenilirdir. Hedef: baskılanmış Tg <0.2 ng/mL, stimüle Tg <1 ng/mL.
  3. Anti-Tg Pozitif Hastalarda: Tg'ye güvenilmez. Anti-Tg titre takibi yapılır. Düşüş veya negatifleşme iyi yanıt, yükselme nüks lehine.
  4. Tg yükselirse (veya anti-Tg titre artarsa): Boyun USG + gereğinde tüm vücut iyot taraması (WBS) veya PET-CT ile metastaz taraması yapılır.
  5. Tg negatif, anti-Tg negatif, görüntüleme negatif: Mükemmel yanıt – nüks riski %1-4.

7. Kaynaklar

  1. NCBI MeSH Database – Thyroglobulin
  2. Mayo Clinic Laboratories – HTG2 Thyroglobulin, Tumor Marker, Serum
  3. Mayo Clinic Laboratories – TGAB - Thyroglobulin Antibody, Serum
  4. 2025 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid. 2025 Aug;35(8):841-985.

< CA 125

Kalsitonin >