📝 Yazan: Prof. Dr. Ömer Rıdvan Tarhan | 📅 Randevu: Isparta Meddem Hastanesi

Tiroid hormonları (tiroid fonksiyon testleri, TFT); başlıca TSH, serbest T3 (FT3) ve serbest T4 (FT4) düzeylerinin değerlendirilmesini içerir. Bu testler, hipotalamus-hipofiz-tiroid aksının işleyişi hakkında bütüncül (entegratif) bilgi sağlar. Cerrahi açıdan kritik nokta, elektif tiroid veya tiroid dışı cerrahi planlanan hastaların ötiroid durumda olmasıdır. Aşikar hipertiroidi veya hipotiroidi varlığında elektif cerrahi kontrendikedir; öncelikle medikal tedavi ile hormon dengesinin sağlanması gerekir.

1. Normal Değerler

Tiroid Hormonları ve Tiroid Kanseri Tümör Markerleri Normal Değerleri
Tiroid Hormonları ve Tiroid Kanseri Tümör Markerleri Normal Değerleri

2. Fizyoloji: Hipotalamus-Hipofiz-Tiroid Aksı

Hipotalamus - hipofiz - tiroid aksı (hypothalamic-pituitary-thyroid axis)
Hipotalamus - hipofiz - tiroid aksı (hypothalamic-pituitary-thyroid axis)

Tiroid hormonları klasik negatif geri bildirim (negative feedback) sistemi ile düzenlenir:

  • Hipotalamus → TRH (tiroid serbestleştirici hormon) salgılar.
  • Hipofiz bezi (ön lob) → TRH uyarısıyla TSH (tiroid stimülan hormon) salgılar.
  • Tiroid bezi → TSH uyarısıyla T4 (tiroksin) ve daha az miktarda T3 (triiodotironin) salgılar.
  • T3 ve T4 hipotalamus ve hipofizdeki reseptörlere bağlanarak TRH ve TSH salınımını baskılar (negatif feedback).

Periferde T4, deiyodinaz enzimleri ile aktif form olan T3’e dönüştürülür.

3. Tiroid Fonksiyon Testlerinin Yorumlanması

Tiroid hormonlarının, cerrahi öncesi değerlendirilmesi (TSH, FT3, FT4)
Tiroid hormonlarının, cerrahi öncesi değerlendirilmesi (TSH, FT3, FT4)

TSH, tiroid fonksiyonunun en hassas belirtecidir. Subklinik hastalıkta T3/T4 normal sınırlarda iken TSH anormaldir.

I. Hipertiroidi (Tirotoksikoz)

Tanı: TSH düşük (genellikle <0.1 µIU/L), FT3 ve/veya FT4 yüksek.

Tirotoksikoza neden olan hastalıklar:

  • Graves hastalığı (diffüz toksik guatr) – En sık neden (%60-80)
  • Toksik multinodüler guatr – Yaşlılarda daha sık
  • Toksik adenom (Plummer hastalığı. Sintigrafide sıcak nodül görünür)
  • Tiroidit (Subakut, sessiz, postpartum) – Genellikle geçici
  • Nadir: Lingual tiroid, struma ovarii (over teratomunda ektopik tiroid dokusu), TSH salgılayan hipofiz adenomu (nadir, TSH yüksek gelir), amiodaron, aşırı tiroid hormon alımı (faktisiyel).
🤓 - Plummer Hastalığı: Türk tıp öğretisinde, toksik adenoma, Plummer hastalığı denir. Yabancı literatürde; hem toksik adenom, hem de toksik MNG ye (yani toksik nodül,tek de olsa multipl de olsa) veya bazen sadece toksik MNG’ye Plummer hastalığı dendiğini görebilirsiniz.
🔬 - Subklinik Hipertiroidi: TSH < 0.4 µIU/L ancak FT3 ve FT4 normal. Atriyal fibrilasyon ve osteoporoz riskini artırır. Cerrahi öncesi mutlaka değerlendirilmelidir. Yaşlılarda kardiyak komplikasyon riski yüksektir.

II. Hipotiroidi

Tanı:

  • TSH yüksek, FT4 düşük (primer hipotiroidi).
  • Santral hipotiroidide (hipofiz/hipotalamus) TSH düşük veya normal, FT4 düşüktür.

Hipotiroidi nedenleri:

  • Otoimmün: Hashimoto tiroiditi (en sık neden)
  • Postoperatif: Total tiroidektomi (tüm hastalarda ömür boyu hormon replasmanı gerekir), subtotal tiroidektomi (%~30 hipotiroidi)
  • Radyoaktif iyot (RAI) tedavisi sonrası
  • Radyoterapi (baş-boyun kanserleri)
  • İlaçlar: Lityum (psikiyatrik kullanım), amiodaron, interferon, tirostatikler (propiltiourasil, metimazol)
  • İyot eksikliği (endemik guatr bölgeleri)
  • Konjenital hipotiroidi (doğumda normal, tarama ile tespit edilir)
  • Hipofiz hastalıkları (genellikle benign tümörler → TSH eksikliği) – santral hipotiroidi
  • Postpartum tiroidit (doğumdan sonraki 1 yıl içinde)

📝 - Preoperatif Değerlendirme

  • Aşikar hipertiroidi olan hastada elektif cerrahi kontrendikedir
    • Önce antitiroid ilaçlar, beta-bloker ve/veya RAI ile ötiroid durum sağlanmalıdır
    • Tiroid fırtınası riski (mortalite %20-30).
  • Aşikar hipotiroidi olan hastada elektif cerrahi genellikle ertelenir
    • Levotiroksin ile ötiroid durum sağlanana kadar beklenir (4-6 hafta). Acil cerrahide levotiroksin IV verilebilir.
  • Subklinik hipotiroidi
    • (TSH yüksek, FT4 normal) – düşük riskli cerrahilerde güvenli, ancak yüksek riskli veya kardiyak cerrahide tedavi edilmesi önerilir.
💊 - Amiodaron ve tiroid fonksiyonları: Amiodaron (antiaritmik) yüksek iyot içerir. Amiodaron ilişkili hipertiroidi (AİH) veya hipotiroidi (AİHipo) gelişebilir. Kullanan hastalarda preoperatif mutlaka tiroid fonksiyon testleri istenmelidir.

III. TSH ve Tiroid Kanseri Takibi

  • Tiroid kanseri (özellikle diferansiye tiroid ca – papiller, foliküler) sonrası TSH süpresyonu (0.1-0.5 µIU/L) genellikle hedeflenir (rekürrens riskini azaltır).
  • Levotiroksin dozu, TSH düzeyine göre ayarlanır.
  • Tiroglobulin (Tg) ve anti-Tg antikorları tümör belirteci olarak kullanılır (bu yazının kapsamı dışındadır).

4. Özet: Cerrahi Öncesi Tiroid Değerlendirmesi Adımları

  1. Tüm hastalardan TSH iste (tarama).
  2. TSH anormal ise FT4 ve FT3 iste.
  3. Hipertiroidi → Endokrinoloji konsültasyonu, antitiroid ilaçlar, cerrahiyi ertele.
  4. Hipotiroidi → Levotiroksin başla, cerrahiyi ertele (ötiroid olana kadar).
  5. Acil cerrahide: Hipertiroidi varsa beta-bloker + antitiroid ilaç + steroid proflaksisi; hipotiroidi varsa IV levotiroksin.

5. Kaynaklar

  1. NCBI MeSH Database – Thyroid Function Tests
  2. NCBI MeSH Database – Thyroid Hormones
  3. Mayo Clinic Laboratories – Thyroid Function Testing
  4. StatPearls – Thyroid Function Tests

< Biyokimya

Tümör Markerları >