📝 Yazan: Prof. Dr. Ömer Rıdvan Tarhan | 📅 Randevu: Isparta Meddem Hastanesi
Başlıca kullanılan tümör markerleri; tiroglobulin (Tg), kalsitonin, PTH, AFP, CA72-4, CA 19-9, CEA, PSA, CA 15-3, CA 125.
1. CA 15-3 Nedir?
CA 15-3 (Cancer Antigen 15-3), özellikle meme kanseri hastalarında tedavi yanıtını izlemek ve hastalığın nüks edip etmediğini kontrol etmek için kullanılan biyokimyasal bir serum tümör belirtecidir. Glikoprotein yapıda bir membran proteinidir ve MUC-1 geni tarafından kodlanır. CA-15-3, normal meme hücrelerinin yüzeyinde de bulunur ancak ; kanserli dokuda çok daha yüksek miktarlarda üretilerek kan dolaşımına salınır.
2. Normal Değer
- Normal: < 30 U/mL (genel kabul gören cut-off değeri)
- Şüpheli: 30-50 U/mL
- Yüksek: > 50 U/mL (malignite lehine, özellikle metastatik meme kanseri)
3. CA 15-3'ün Yükseldiği Durumlar
I. Meme Kanseri (Primer Kullanım Alanı)
- Erken evre meme kanseri: Sensitivite düşüktür. Evre 1’de %9, Evre 2’de %19 oranında yükselir. Bu nedenle erken evre tanısında güvenilir değildir.
- Evre ile ilişki: CA 15-3 düzeyi ile meme kanseri evresi doğru orantılıdır. Kanser büyüdükçe CA 15-3 konsantrasyonları artar.
- Prognoz: CA 15-3 yüksekliği ile meme kanseri prognozu arasında ters orantı vardır (yüksek marker, kötü prognoz).
- Metastatik hastalık: Kemik ve/veya karaciğer metastazlarında oldukça yüksek düzeylere ulaşır. Metastatik meme kanserinde medikal tedaviye yanıtı değerlendirmede faydalıdır.
- Nüks takibi: Evre 2-3 meme kanserinde nüks ile birlikte CA 15-3 yükselir. Nüks hastalarının %60-70’inde klinik bulgulardan önce yükselir.
II. Diğer Malign Hastalıklar (Daha Düşük Düzeyde Yükselebilir)
- Akciğer kanseri (özellikle adenokarsinom)
- Kolon (kolorektal) kanseri
- Pankreas kanseri
- Primer karaciğer kanseri (HCC)
- Over kanseri
- Serviks (rahim ağzı) kanseri
- Endometrium (rahim iç zarı) kanseri
⚠️ Uyarı – CA 15-3 tarama testi değildir: CA 15-3, erken evre meme kanserlerinin çoğunda yükselmediği için asemptomatik bireylerde meme kanseri taramasında kullanılmaz. Tarama için mamografi, klinik meme muayenesi ve kendi kendine meme muayenesi önerilir.
III. Benign (Kanser Dışı) Durumlar
- Pelvik inflamatuvar hastalık (PID)
- Gebelik (özellikle üçüncü trimesterde hafif yükselme olabilir)
📝 Klinik İpucu – Metastatik meme kanseri takibinde CA 15-3:
- Metastatik meme kanserinde tedavi başlangıcında bazal CA 15-3 ölçülür.
- Başarılı tedavi ile 4-6 hafta içinde CA 15-3 düzeyi düşer (en az %25 azalma anlamlı kabul edilir).
- Düşmezse veya yükselirse → tedavi yanıtsızlığı veya progresyon düşünülür.
- CA 15-3’teki değişim, görüntüleme (BT, PET-CT, kemik sintigrafisi) ile birlikte yorumlanmalıdır.
4. CA 15-3 Takibinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Tek başına tanı koydurmaz: CA 15-3 yüksekliği meme kanseri tanısı için yeterli değildir; mamografi, ultrasonografi, biyopsi ve histopatolojik inceleme gereklidir.
- Erken evrede kullanmayın: Evre 1-2 meme kanserinde sensitivite çok düşüktür, takip amaçlı bile olsa erken evrede güvenilir değildir.
- Benign yükselmeleri ayırt edin: Karaciğer hastalığı, otoimmün hastalık veya benign meme hastalığı varlığında yalancı pozitiflik olabilir.
- Seri ölçüm yapın: Tek bir yüksek değerden ziyade seri ölçümlerdeki trend (yükselme/düşme) klinik olarak anlamlıdır.