📝 Yazan: Prof. Dr. Ömer Rıdvan Tarhan | 📅 Randevu: Isparta Meddem Hastanesi

1. CA 125 Nedir?

CA 125 (Cancer Antigen 125), fetal gelişim sırasında sölomik epitele ait (over, fallop tüpü, periton, plevra, perikard, ayrıca kolon, böbrek, mide, pankreas, safra kesesi, endometrium) dokularda bulunan bir antijendir. Normalde de düşük düzeyde salgılanır. Erişkinlerde bu dokuların enflamasyonu, rejenerasyonu veya malign transformasyonu serum düzeylerini artırır. CA 125, MUC16 geni tarafından kodlanır.

2. Normal Değer

  • Premenopozal: < 35 U/mL
    • Menstrüasyon döneminde, gebeliğin ilk trimesterinde ve adet düzensizliklerinde hafif yükselme olabilir.
  • Postmenopozal: < 25 U/mL (Malignite açısından daha spesifik bir eşiktir).
📝 CA 125 yorumunda menopoz durumu önemlidir: Premenopoz kadınlarda CA 125'in benign nedenlerle yükselme olasılığı daha yüksektir (endometriozis, myom, over kisti, PID). Postmenopoz kadınlarda aynı düzeydeki bir yükselme, malignite açısından daha anlamlıdır.

3. Over Kanserinde Klinik Kullanım

I. Tanıda Kullanım

CA 125, epitelyal over kanserinin tanı ve takibinde kullanılan birincil tümör markeridir.

  • Evre 1 over kanseri: Sensitivite ~%50 (her 2 hastadan 1'inde yükselir)
  • Evre 2-4 over kanseri: Sensitivite ~%80-90 (ilerlemiş vakaların çoğunda yükselir)
  • Spesifite: %80-90 (benign hastalıklarda yalancı pozitiflik olabilir)

II. Tedavi Takibinde Kullanım

  • Başarılı cerrahi (sitoredüksiyon) ve/veya kemoterapi sonrası CA 125 düzeyi normale dönmelidir.
  • Düşmezse → rezidü tümör veya tedaviye direnç düşünülür.
  • Yarılanma ömrü: CA 125'in serum yarı ömrü ~4-5 gündür. Seri ölçümlerde düşüş hızı değerlendirilir.

III. Nüks Tespitinde Kullanım

  • CA 125'in tekrar yükselmesi, nüksün en erken göstergelerinden biridir (görüntülemeden haftalar-aylar önce).
  • GCIG (Gynecologic Cancer InterGroup) kriterleri: Tedavi sonrası normal düzeye inen CA 125'in, 2 kez ardışık olarak normalin üzerine çıkması (en az 1 hafta arayla) nüks olarak kabul edilir.
  • CA 125 yükselmeden de nüks görülebilir (CA 125 negatif nüks, yaklaşık %10-20).
⚠️ Uyarı – CA 125 tarama testi değildir: CA 125, genel popülasyonda over kanseri taraması için uygun değildir. PLCO çalışmasında CA 125 + tranvajinal USG ile tarama, mortalite avantajı göstermemiştir. Tarama sadece yüksek riskli gruplarda (BRCA mutasyonu, Lynch sendromu, güçlü aile öyküsü) önerilir.

4. HE4 ve ROMA İndeksi

HE4 (Human Epididymis Protein 4), CA 125'e göre daha spesifik bir over kanseri markeridir. Özellikle premenopoz kadınlarda benign hastalıklarla (endometriozis, over kisti) daha az yükselir.

  • ROMA indeksi (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm): CA 125 + HE4 + menopoz durumunu kullanarak over kanseri riskini hesaplayan bir algoritmadır.
  • ROMA indeksinin avantajı: Tek başına CA 125'e göre daha yüksek sensitivite ve spesifite (>%90).
  • Kullanım alanı: Pelvik kitlesi olan hastalarda benign-malign ayrımında yardımcıdır.

📝 Klinik İpucu – ROMA indeksi yorumu:

  • Premenopoz: ROMA indeksi ≥ 1.31 → yüksek risk
  • Postmenopoz: ROMA indeksi ≥ 2.14 → yüksek risk
  • Yüksek risk grubunda over kanseri olasılığı artar, cerrahi onkoloji konsültasyonu önerilir.

5. CA 125'i Yükselten Durumlar

I. Malign Hastalıklar

  • Over kanseri (primer kullanım alanı)
  • Serviks kanseri
  • Karaciğer kanseri (HCC)
  • Pankreas kanseri
  • Akciğer kanseri (özellikle adenokarsinom)
  • Kolon (kolorektal) kanseri
  • Mide kanseri
  • Safra yolu kanseri (kolanjiokarsinom)
  • Uterus (endometrium) kanseri
  • Fallop tüpü kanseri
  • Meme kanseri

II. Benign (Kanser Dışı) Durumlar

  • Jinekolojik benign hastalıklar: Endometriozis (en sık benign neden), over kistleri (özellikle endometrioma, dermoid kist), myom uteri, pelvik inflamatuvar hastalık (PID), adet dönemi
  • Karaciğer hastalıkları: Siroz (dekompanze, asit ile birlikte), hepatit (akut/kronik)
  • Pankreatit (akut veya kronik)
  • Peritonit (özellikle tüberküloz peritonit – çok yüksek seviyelere çıkabilir)
  • Plevral hastalıklar: Plevral efüzyon (malign olmayan), pnömoni, tüberküloz plörezi
  • Gebelik (özellikle ilk trimester)
  • Otoimmün hastalıklar: SLE, romatoid artrit

6. Asit ve Plevral Sıvıda CA 125 Kullanımı

  • Periton sıvısı (asit): Malign asit (peritonitis karsinomatoza, over ca, mide ca) ayırıcı tanısında yardımcıdır. Yüksek CA 125, malignite lehinedir (ancak tüberküloz peritonitte de çok yüksek olabilir).
  • Plevral sıvı: Malign plevral efüzyon ayırıcı tanısında kullanılır. Yüksek CA 125, over, akciğer, meme kanseri metastazını düşündürür.
  • Asit veya plevral sıvı CA 125'inin serum CA 125'e oranı > 1 ise, lokal üretim lehinedir (malignite olasılığı artar).
CA 125'in Klinik Kullanım Alanları ve Yükseldiği Durumlar
CA 125'in Klinik Kullanım Alanları ve Yükseldiği Durumlar
⚠️ Önemli Uyarı: Benign hastalıklarda CA 125 çok yüksek olabilir: Siroz (dekompanze, asitli) ve tüberküloz peritonit gibi benign durumlarda CA 125 1000 U/mL'nin üzerine çıkabilir ve yaygın periton metastazı olan over kanseri ile karışabilir. Klinik tablo, görüntüleme ve diğer laboratuvar testleri (ascites ADA, kültür, biyopsi) ayırıcı tanıda gereklidir.

7. Özet: Over Kanseri Takibinde CA 125 Kullanım Algoritması

  1. Preoperatif (pelvik kitle): CA 125 + HE4 + ROMA indeksi + tranvajinal USG – malignite riski değerlendirilir.
  2. Cerrahi sonrası (4-6 hafta): CA 125 normale dönmeli. Dönmezse rezidü tümör/metastaz araştırılır.
  3. Takip (3-6 ayda bir): CA 125 takibi yapılır (özellikle preoperatif yüksek olan hastalarda).
  4. Nüks şüphesi (CA 125 yükselmesi – GCIG kriteri ile): Görüntüleme (BT torako-abdomino-pelvik, PET-CT) yapılır.
  5. CA 125 negatif nüks: Klinik bulgular veya görüntüleme ile nüks saptanması durumunda CA 125 normal olabilir.

8. Kaynaklar

  1. NCBI MeSH Database – CA-125 Antigen
  2. Mayo Clinic Laboratories – CA 125, Serum
  3. NCCN Guidelines Version 1.2024 - Ovarian Cancer.
  4. A novel multiple marker bioassay utilizing HE4 and CA125 for the prediction of ovarian cancer in patients with a pelvic mass. Moore RG, McMeekin DS, Brown AK, DiSilvestro P, Miller MC, Allard WJ, Gajewski W, Kurman R, Bast RC Jr, Skates SJ. Gynecol Oncol. 2009 Jan;112(1):40-6. doi: 10.1016/j.ygyno.2008.08.031. Epub 2008 Oct 12. PMID: 18851871; PMCID: PMC3594094.
  5. ASCO Guideline – Ovarian Cancer Surveillance

< AFP (Alfa Feto Protein)

Tiroglobulin (Tg) >