📝 Yazan: Prof. Dr. Ömer Rıdvan Tarhan | 📅 Randevu: Isparta Meddem Hastanesi
Yazan: Prof. Dr. Ömer Rıdvan Tarhan
1. Refeeding Sendromu Nedir?
Refeeding sendromu, malnütrisyon veya ≥ 5-7 gün açlık sonrası karbonhidrat içeren beslenmenin ani başlanmasıyla gelişen metabolik ve elektrolit bozukluklarıdır.
Beslenme enteral veya parenteral olabilir, potansiyel olarak ölümcül bir metabolik bozukluktur. Erken tanı ve önleyici tedavi hayat kurtarır.
Temel Bileşenler
- Şiddetli hipofosfatemi (en karakteristik bulgu)
- Hipokalemi,
- Hipomagnezemi
- Sodyum-su retansiyonu,
- Tiamin eksikliği
2. Neden Olur? (Patofizyolojisi)
Açlık Dönemi
- Vücut ketojenik metabolizmaya geçer, enerji için yağ ve proteini yakar.
- İnsülin salınımı baskılanır, elektrolitler (fosfor, potasyum, magnezyum) hücre dışına kayar ve idrarla atılır.
- Serum elektrolitleri normal olabilir ancak hücre içi depolar tükenir
Beslenmenin/Sıvının Başlaması (Re-feeding)
- Aniden gelen glikoz/enerji, insülin salınımında patlama yapar.
- Metabolik Felaket
- Karbonhidrat → İnsülin artışı
- İnsülin, glikoz ve suyu hücre içine sokarken, elektrolitleri de (fosfor, potasyum, magnezyum) beraberinde sürükler.
- Hücre dışı alanda zaten azalmış olan bu elektrolitler ani ve ciddi bir düşüş gösterir.
3. Refeeding Sendromu Risk Faktörleri (NICE Kriterleri)
Tablodaki kriterlerden de anlaşılacağı gibi, malnütrisyonun ağırlığı ile refeeding sendromu gelişme riski paralellik göstermektedir.
Hasta aşağıdakilerden bir major veya iki minor kriteri karşılıyorsa refeeding sendromu riski yüksektir.
En Yüksek Riskli Gruplar
Bu gruplar, ciddi ve uzun süreli açlık, elektrolit dengesizliği ve yetersiz besin depoları ile karakterizedir.
- Anoreksiya Nervoza (AN)
- Çocuk İstismarı ve Açlık Mağdurları
- Protesto, Göç ve Kıtlığa Bağlı Açlık
- Malabsorpsiyon Sendromları (Örn: Çölyak Hastalığı):
Yüksek Riskli Gruplar
Bu gruplar, ciddi malnütrisyon ve/veya artmış besin ihtiyacı ile ilişkilidir.
- Alkol ve Madde Kullanım Bozuklukları
- Ciddi Zihinsel Sağlık Bozuklukları (Şizofreni vb.)
- Kritik Hastalar (Uzun süre besinsiz kalma)
- Onkoloji Hastaları
- Obezite Cerrahisi ve Bağırsak Rezeksiyonu Geçirenler
Gözden Kaçabilen Riskli Gruplar
Bu gruplar genellikle "sağlıklı" göründüğü için riskleri gözden kaçabilir.
- Askeri Personel ve Sporcular (Vücut Geliştiriciler): Hızlı ve aşırı kilo kaybı (dehidrasyon ve kas yıkımı ile birlikte), yarışma diyetleri.
- Acil Servis Hastaları: Alkolizm, refeeding sendromu nedeniyle şuur kaybı
Düşük Riskli Gruplar
- Böbrek Yetmezliği / Hemodiyaliz Hastaları: Malnütrisyon yaygın olmasına rağmen, fosfor ve potasyumun diyalizle yetersiz temizlenmesi nedeniyle refeeding sendromu nadirdir. Aksine, hiperfosfatemi ve hiperkalemi daha yaygındır.
4. Refeeding Sendromunun Belirtileri
Refeeding sendromu, beslenme desteğinin başlamasından sonraki ilk 2-5 gün içinde ortaya çıkma eğilimindedir. Aşağıdaki semptomlardan herhangi biri, özellikle de yüksek riskli bir hastada görülürse, acil olarak değerlendirilmeli ve beslenme protokolü yeniden gözden geçirilmelidir.
5. Refeeding Sendromundan Korunma ve Sıvı Tedavisi Prensipleri
1. Beslenme Başlangıcı
- Beslenme, günlük ihtiyacın en fazla %50'si ile başlanmalı.
- Yüksek riskli hastalarda:
- Maksimum 10 kcal/kg/gün ile başlanır.
- Aşırı durumlarda 5 kcal/kg/gün ile başlanabilir (BMI <14 veya 15 günden fazla besinsiz kalma).
- Tam ihtiyaçlar 4–7 gün içinde kademeli olarak karşılanır.
2. Elektrolit Replasmanı
Aşağıdaki elektrolitler, plazma seviyeleri yüksek değilse beslenmenin hemen öncesinde ve ilk 10 gününde verilmelidir. Düşük plazma seviyelerini beslenme öncesi düzeltmek gerekli değildir.
| Elektrolit | Günlük Replasman |
|---|---|
| Fosfat (PO₄) | 0,3–0,6 mmol/kg |
| Potasyum (K⁺) | 2–4 mmol/kg |
| Magnezyum (Mg²⁺) | 0,2 mmol/kg (IV) veya 0,4 mmol/kg (oral) |
3. Tiamin ve Diğer Vitaminlerin Replasmanı
- Oral Thiamin (B1): 200–300 mg/gün (beslenmeden önce başla)
- B Kompleks vitamin: Günde 3 kez 1-2 tablet veya IV form
- Dengeli multivitamin ve eser element takviyesi: Günde bir kez
- Bu tedaviye ilk 10 gün devam et
6. 📝 - Özet
Refeeding sendromu önlenebilir bir komplikasyondur. Risk değerlendirmesi yapılmalı, tiamin başlanmalı, düşük kalorili ve kademeli beslenme uygulanmalı, elektrolitler ilk 3 gün yakından izlenmelidir.
- Ri̇sk Değerlendi̇rmesi̇: NICE kriterleri ile major/minor risk faktörlerini belirle.
- Beslenme Öncesi̇: Tiamin 200-300 mg/gün başla (IV/PO). Elektrolitleri (K⁺, PO₄, Mg²⁺) kontrol et.
- Beslenme Başlangıcı ("Start Low, Go Slow")
- Yüksek riskli hastada 5-10 kcal/kg/gün ile başla.
- Tam ihtiyaca 4-7 günde ulaş.
- Sıvı Yöneti̇mi̇
- Dengeli kristalloidler (RL, Isolyte S) tercih et.
- Günlük kilo takibi yap (1 kg/gün = 1 L sıvı).
- Sıvı kısıtlaması (≤ 1-1.5 L/gün) gerekebilir.
- Elektroli̇t Replasmanı: Beslenme ile birlikte günlük K⁺, PO₄, Mg²⁺ desteği yap.
- Moni̇töri̇zasyon
- İlk 3 gün: Günlük elektrolitler (K⁺, PO₄, Mg²⁺, Ca²⁺)
- Vital bulgular, EKG, nörolojik muayene
7. Kaynaklar
- Nutrition support for adults: oral nutrition support, enteral tube feeding and parenteral nutrition. Clinical guideline Published: 22 February 2006 Last updated: 4 August 2017 (Website: NICE, National Institute for Health and Care Excellence, UK)
- Parenteral Nutrition Safety and Clinical Practice Committees, American Society for Parenteral and Enteral Nutrition. ASPEN Consensus Recommendations for Refeeding Syndrome. da Silva JSV, Seres DS, Sabino K, Adams SC, Berdahl GJ, Citty SW, Cober MP, Evans DC, Greaves JR, Gura KM, Michalski A, Plogsted S, Sacks GS, Tucker AM, Worthington P, Walker RN, Ayers P; Nutr Clin Pract. 2020 Apr;35(2):178-195. doi: 10.1002/ncp.10474. Epub 2020 Mar 2. Erratum in: Nutr Clin Pract. 2020 Jun;35(3):584-585. doi: 10.1002/ncp.10491. PMID: 32115791.
- Refeeding Syndrome. Persaud-Sharma D, Saha S, Trippensee AW. [Updated 2022 Nov 7]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-.
- Refeeding Syndrome. (Cleveland Clinic Website) Last reviewed on 06/06/2022.