Yazan: Prof. Dr. Ömer Rıdvan Tarhan

Hipomagnezemi, serum magnezyum düzeyinin 1.5 mEq/L (≈1.8 mg/dL)’nin altına düşmesi olarak tanımlanır.
📝 - Magnezyum (Mg²⁺), hücre içinde potasyumdan sonra en bol bulunan ikinci katyondur. Serum magnezyum düzeyi 1.5–2.0 mEq/L (0.75–1.0 mmol/L veya 1.8 - 2.4 mg/dL) aralığındadır.
🚨- Acil Durum: Hipomagnezemi, özellikle cerrahi ve yoğun bakım hastalarında sık görülür (%10–65) ancak çoğu zaman fark edilmez. Genellikle asemptomatik olmakla birlikte, kritik hastalarda Torsades de Pointes dahil yaşamı tehdit eden aritmilere yol açabilir.
📝 - Klinik Önemi: Magnezyum, potasyum ve kalsiyum metabolizmasının "sessiz düzenleyicisidir" desek yanlış olmaz. Hastane ortamında sık görülmesine karşın, sıklıkla tanınmayan hipomagnezemi, tedaviye dirençli hipokalemi ve hipokalsemi vakaların altında yatan nedendir.

Epidemiyoloji ve Eşlik Eden Elektrolit Bozuklukları

Hipomagnezemi, sıklıkla diğer elektrolit bozuklukları ile birliktedir:

  • Hipokalemi: Hipokalemi ve hipomagnezemi sıklıkla birlikte görülür. Hipomagnezemili hastaların yaklaşık %40’ında hipokalemi, hipokalemili hastaların ise yaklaşık %60’ında hipomagnezemi eşlik eder. Magnezyum eksikliği düzeltilmeden potasyum replasmanı etkili olmaz, çünkü Mg²⁺ eksikliği böbrekten K⁺ kaybını artırır.
  • Hipokalsemi: Parathormon salınımı ve etkisinin azalmasına bağlı gelişir. Tek başına kalsiyum tedavisi genellikle yetersizdir.
  • Hiponatremi ve hipofosfatemi de eşlik edebilir.

Patofizyoloji

Magnezyum, ATP’ye bağımlı enzimlerin ve Na⁺/K⁺-ATPaz pompasının kofaktörüdür. Eksiklik durumunda:

  • Hücre içi ATP üretimi azalır.
  • Na⁺/K⁺-ATPaz aktivitesi düşer → hücre içi potasyum kaybı olur → renal potasyum atılımı artar.
  • Benzer mekanizma ile paratiroid hormon salınımı azalır, bu da hipokalsemiye yol açar.
⚠️ - Hipokalemi ve hipokalsemi replasmanına rağmen düzelmediğinde (refrakter olması), akla ilk hipomagnezemi gelmelidir.

Hipomagnezeminin Nedenleri

Hipomagnezemi nedenleri üç ana grupta incelenir: Yetersiz alım, artmış kayıp ve redistribüsyon

1. Yetersiz Alım

  • Malnütrisyon, açlık, alkolizm
  • Uzun süreli intravenöz sıvı tedavisi veya TPN’de magnezyum eklenmemesi

2. Artmış Kayıplar

  • Renal: Loop veya tiazid diüretikler (en sık), amfoterisin B, sisplatin, aminoglikozidler, siklosporin, takrolimus, primer aldosteronizm
  • Gastrointestinal: Kronik diyare, intestinal fistül, kısa bağırsak sendromu, malabsorpsiyon, akut pankreatit, uzun süreli nazogastrik aspirasyon.
  • Cilt yolu ile: Yaygın yanıklar, toksik epidermal nekroliz

3. Redistribüsyon (Hücre içine kayma)

  • Diyabetik ketoasidoz, insülin tedavisi sonrası → Mg²⁺ hücre içine girer
  • Aç kemik (hungry bone) sendromu (paratiroidektomi sonrası)

Hipomagnezeminin Klinik Belirti ve Bulguları

Belirtiler genellikle [Mg²⁺] < 1.2 mg/dL olduğunda ortaya çıkar ve hipokalsemiye benzer, nöromüsküler ve kardiyak hiperirritabilite ile karakterizedir.

Nöromüsküler bulgular:

  • Hiperaktif derin tendon refleksleri (hiperrefleksi)
  • Tremor, tetani, kas fasikülasyonları
  • Pozitif Chvostek ve Trousseau bulguları
  • Ağır olgularda delirium, konvülsiyon

Kardiyak bulgular:

Hipomagnezemi EKG bulguları
Hipomagnezemi EKG bulguları
  • EKG: QT ve PR intervalinde uzama, ST segment depresyonu, P dalgası düzleşmesi
  • Torsades de Pointes ve diğer ventriküler aritmiler
⚠️ - Hipomagnezeminin kendine özgü EKG bulguları sınırlıdır (QT uzaması, Torsades). Listedeki çoğu bulgu, hipomagnezeminin yol açtığı hipokalemi ve hipokalsemiye aittir. Ayrıca, hipomagnezemiyi EKG'den tanımak zordur, çünkü bulguları genellikle eşlik eden elektrolit bozukluklarınınkine benzer.

EKG hipomagnezemiyi göstermez, sadece düşündürür. Şüphe varsa, tanı mutlaka serum magnezyum düzeyi ile doğrulanmalıdır.

⚠️ - Hipomagnezemi, özellikle de kalp cerrahisi sonrası veya digoksin kullanan hastalarda ciddi ventriküler aritmileri tetikleyebilir. Postoperatif aritmi durumunda Mg²⁺ seviyesi mutlaka kontrol edilmeli ve gerekiyorsa replase edilmelidir.

Dirençli Hipokalemi (%40-60 olguda birlikte görülür):

Hücre içi magnezyum eksikliği, ATP üretimini ve dolayısıyla Na⁺/K⁺ ATPaz pompasının işlevini bozar. Bu, hücre içi potasyum kaybına ve idrarla potasyum atılımının artmasına yol açar. Potasyum replasmanı, magnezyum düzeltilmeden etkisiz kalır.

Dirençli Hipokalsemi:

Magnezyum eksikliği, paratiroid hormonunun (PTH) salınımını ve hedef dokulardaki etkisini bozar. Bu hastalarda kalsiyum replasmanı tek başına yetersiz kalır.

Hipomagnezemi ve Hipermagnezemi karşılaştırması
Hipomagnezemi ve Hipermagnezemi karşılaştırması

Tedavi Rehberi

1. Hafif - Asemptomatik Hipomagnezemi

  • Oral replasman tercih edilir.
  • Preparatlar: Magnezyum oksit, magnezyum klorür, magnezyum hidroksit (Milk of Magnesia).
  • Doz: Günde 15–30 mEq (≈180–360 mg elementer Mg).
  • Uyarı: >80 mEq/gün dozlar laksatif etki yapabilir.

2. Orta–Şiddetli veya Semptomatik Hipomagnezemi

    • Ajan: Magnezyum sülfat (MgSO₄).
      1 g MgSO₄ ≈ 0.1 g elementer magnezyum içerir.
  • Uygulama:
    • Akut tedavide 1–2 g MgSO₄, 5–10 dakika içinde IV verilir (özellikle Torsades de Pointes varsa).
    • 24 saatte 8–12 g MgSO₄, sonraki 3–4 gün boyunca 4–6 g/gün idame olarak uygulanabilir.
  • Maksimum hız: 150 mg MgSO₄/dk (acil durumlar hariç).
  • Monitorizasyon: Refleks kaybı, hipotansiyon ve hipermagnezemi belirtileri açısından dikkatli izlem gerekir.

3. Kronik veya Renal Magnezyum Kaybı

  • Potasyum tutucu diüretikler (amilorid, triamteren) magnezyum kaybını azaltabilir.
  • Böbrek yetmezliğinde dozlar %50–75 oranında azaltılmalıdır.

Tedavi Sırasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Magnezyum replasmanı yavaş yapılmalıdır; hızlı infüzyon kardiyak arrest riski taşır.
  • Serum magnezyum düzeyi 4–6 saatte bir izlenmelidir.
  • Renal fonksiyon bozukluğunda kümülatif toksisite gelişebilir.
  • Magnezyum replasmanı sonrası hipokalemi ve hipokalsemi genellikle düzelir.

< Magnezyum Fizyolojisi ve Cerrahideki Önemi

Hipermagnezemi >