Yazan: Prof. Dr. Ömer Rıdvan Tarhan

Hiperkalsemi, düzeltilmiş total serum kalsiyumunun > 10.5 mg/dL veya iyonize kalsiyumun > 1.35 mmol/L olmasıdır.

İyonize kalsiyum artınca, nöronal ve kas hücre zarının depolarizasyon eşiği yükselir, yani hücreler uyarılmaya karşı dirençli hale gelir. Bu da nöromüsküler fonksiyonlarda depresyona (hiporefleksi, letarji) neden olur.

Normal Plazma Kalsiyum Değerleri ve Sınıflandırma

  • Total Kalsiyum: 8.5-10.5 mg/dl (2.1-2.6 mmol/L)
  • İyonize Kalsiyum: 4.6-5.3 mg/dl (1.15-1.33 mmol/L)

Klinik şiddet serum kalsiyum düzeyine göre kategorize edilir:

  • Hafif hiperkalsemi: 10.5–12 mg/dL :
  • Orta derece hiperkalsemi: 12–14 mg/dL :
  • Ciddi (malign) hiperkalsemi: > 14 mg/dL (acil tedavi gerektirir)
🚨Hiperkalsemik kriz: Total serum kalsiyumu >14 mg/dL olduğunda, özellikle nörolojik bulgular (letarji, konfüzyon, stupor, koma), paralitik ileus ve dehidratasyon eşlik ediyorsa hiperkalsemik kriz kabul edilir ve acil tedavi (agresif hidrasyon, bifosfonatlar) gerektirir.

Epidemiyoloji

Genel popülasyonda hiperkalseminin en sık nedeni primer hiperparatiroididir (%90). Primer HPT'de hiperkalsemi genellikle hafif-orta şiddettedir ve hiperkalsemik kriz nadirdir.

Hastane/yatan hasta popülasyonunda ise hiperkalseminin en sık neden malignitedir (akciğer, meme, multipl miyeloma, PTHrP (Parathyroid hormone-related protein) salgılayan tümörler. Hiperkalsemik kriz daha çok bu grupta görülür.

Hiperkalseminin Etyolojisi

Genel popülasyonda hiperkalseminin en sık görülen nedeni Primer Hiperparatiroidi (%90) iken, hastanede yatanlarda ise malignitedir.

1. Primer Hiperparatiroidi

  • Soliter (Tek) Paratiroid Adenomu ~ %80-85 (en sık)
  • Dört bez hiperplazisi ~ %10-15
  • Çift / Multipl adenom %2-5
  • Paratiroid Karsinomu < %1(nadir)
  • Düşük fosfat + yüksek PTH tanıyı destekler.

2. Maligniteye Bağlı Hiperkalsemi:

Hümoral Hiperkalsemi (Humoral Hypercalcemia of Malignancy, HHM): En sık mekanizma. Tümörden salınan PTH-ilişkili Peptit (PTHrP), PTH reseptörüne bağlanarak kemikten kalsiyum mobilizasyonuna yol açar.

  • Sık Görüldüğü Kanserler: Skuamöz hücreli karsinomlar (akciğer, özofagus, baş-boyun) ve renal, mesane, over kanserlerinde görülür.
  • Laboratuvar: Yüksek kalsiyum, düşük/normal PTH, yüksek PTHrP

Kemik Metastazları: Multiple myeloma, meme, akciğer, prostat kanserlerinde osteoklastik kemik rezorpsiyonu ile olur.

3. Diğer Nedenler

  • İlaçlar: Tiazid diüretikler (renal kalsiyum atılımını azaltır), lityum, Vitamin A ve D toksisitesi.
  • Granülomatöz Hastalıklar: Sarkoidoz ve tüberkülozda makrofajların kontrolsüz 1,25-D vitamini sentezlemesi.
  • İmmobilizasyon: Uzun süreli yatağa bağımlılıkta artan kemik rezorpsiyonu.
  • Diğer: Süt-alkali sendromu, ailesel hipokalsiürik hiperkalsemi (FHH).

Hiperkalseminin Klinik Belirti ve Bulguları

Hiperkalseminin belirti ve bulguları
Hiperkalseminin belirti ve bulguları
Hipokalsemi ve Hiperkalsemi EKG bulguları
Hipokalsemi ve Hiperkalsemi EKG bulguları
📝Nimonik: Hiperkalsemi belirtileri genellikle >12 mg/dL'den sonra belirginleşir. Kolayca hatırlanması için mnemonic:Stones, Bones, Groans, and Psychiatric Overtones.

Hiperkalseminin Tedavi Algoritması

🎯 Hiperkalsemi tedavisinde sıralama, intravasküler volümü yerine koyma, renal kalsiyum atılımını artırma ∓ kalsitonin ve altta yatan nedeni tedavi etme şeklindedir. Tedavi hiperkalseminin şiddetine göre kademelidir.

1. Şiddetli veya Semptomatik Hiperkalsemi Tedavisi (Ca²⁺ >12-13 mg/dL, konfüzyon, kusma, ileus)

A. Agresif İntravasküler Volüm Genişletme (İlk ve En Önemli Adım)

  • Ajan: İzotonik Salin (%0.9 NaCl).
  • Mekanizma: Hiperkalsemi sıklıkla dehidratasyona neden olur; salin volüm genişleterek renal tübüler kalsiyum atılımını artırır (sodyum-kalsiyum rekabeti).
  • Uygulama: İlk 1-2 litre → 1-2 saatte, sonrasında 200-300 mL/saat hızında. Kalp ve böbrek fonksiyonları dikkatle izlenmelidir.

B. Diürez Artırımı (Volüm replasmanı sonrası)

  • Ajan: Loop Diüretikleri (Furosemid 20-40 mg IV).
  • Mekanizma: Hidrasyon sonrası verilir; yoksa dehidratasyonu ve hiperkalsemiyi ağırlaştırabilir. Tuz/su atılımıyla kalsiyum atılımı artar.

C. Kemik Rezorpsiyonunun İnhibisyonu (Kalsitonin - Hızlı Etki)

  • Ajan: Kalsitonin (4-8 IU/kg IM/SC, 6-12 saatte bir).
  • Mekanizma: Kemikten kalsiyum mobilizasyonunu hızla inhibe eder.
  • Özellikler: Etkisi hızlı başlar (birkaç saat) ancak zayıftır ve 24-48 saat içinde taşiflaksi (hızlı tolerans) gelişir. Orta şiddette vakalarda veya bifosfonat etkisi başlayana kadar köprü tedavisi olarak kullanılır.

2. Orta-Şiddetli ve Refrakter Hiperkalsemi Tedavisi (Uzun Vadeli Kontrol):

  • Bifosfonatlar (Zoledronik Asit, Pamidronat)
    • Mekanizma: Osteoklast aktivitesini inhibe ederek kemik rezorpsiyonunu güçlü bir şekilde baskılar.
    • Özellikler: En etkili medikal tedavidir. Etki başlangıcı 24-48 saattir, maksimum etki 4-7 gün sonradır. Etkisi haftalar sürer. Böbrek fonksiyonu bozuk olan hastalarda dikkatle kullanılmalıdır.
  • Denosumab: Monoklonal antikordur. Böbrek yetmezliği olan ve bifosfonat kullanamayan hastalarda tercih edilebilir.
  • Diyaliz: İleri derece böbrek yetmezliği veya kalp yetmezliği olan, agresif hidrasyonu tolere edemeyen hastalarda tek seçenektir.

3. Altta Yatan Nedenin Tedavisi:

  • Hiperparatiroidi: Paratiroidektomi (cerrahi)
  • Malignite: Altta yatan kansere yönelik kemoterapi, radyoterapi, cerrahi.
  • İlaç İlişkili: İlgili ilacın kesilmesi.

📝 Özet: Hiperkalsemi yönetiminde temel strateji; önce sıvı (hidrasyon) → hidrasyon sonrası diüretik → eş zamanlı bifosfonat ve gerekiyorsa kalsitonin;  refrakterde denosumab veya diyaliz.

< Hipokalsemi

Magnezyum Fizyolojisi ve Cerrahideki Önemi >