Tiroid Anatomisi, Fizyolojisi, Hormonları

Tiroid Bezi
Tiroid bezi
Hipotalamus - hipofiz - tiroid aksı (hypothalamic-pituitary-thyroid axis)
Hipotalamus - hipofiz - tiroid aksı (hypothalamic-pituitary-thyroid axis)
Tiroid bezi (ya da tiroid), boyun ön kısmında, bir isthmus (kıstak) ile bağlanmış iki lobdan oluşan endokrin bir bezdir (hormon üretir). Boynunun önünde adem elma’sının altında bulunur (2-4 trakeal kıkırdaklar arasında). Her bir lob yaklaşık 5x3x2 cm dir (yükseklik, genişlik, derinlik). Tiroid Latince kalkan demektir (Latince “thyroides”, İngilizce “throid”). Türkçe’de kalkan bezi olarak adlandırılır.

Tiroid Hormonları

Tiroid bezinin görevi tiroid hormonlarını üretmektir.
  • Tiroid hormonları metabolizma hızını artırır. Glikojenolizi artırır, hepatik glikoneogenezi artırır, bağırsaktan glukoz absorbsiyonunu artırır, kolesterol sentez ve yıkımını artırır.
  • Birçok organın çalışmasına etki eder. Kalpte pozitif inotrop ve kronotropik etki eder, gastrointestinal motiliteyi artırır, kemik ve protein turnoverini (ciro) artırır. Hipertiroidi (tiroid hormonlarının fazla olması) de diyare, hipotiroidide (tiroid hormonlarının az olması) konstipasyon olur.
  • Çocuklarda büyüme ve beyin gelişimi için gereklidir (fetal dönem dahil).
Tiroid hormonları iyotlu aminoasitlerdir (tirozin den üretilir). T3: 3,5,3’-triiodotironin (üç iyotlu), T4 tiroksin (4 iyotlu). Tiroid hormonları, tiroid bezi içinde, tiroglobulin denen proteine bağlı olarak sentezlenir ve depolanır. Tiroid hormonları kanda hem tiroglobuline bağlı hem de serbest olarak bir denge içinde dolaşırlar. Ancak sadece serbest tiroid hormonları hücre içine girer ve etkilerinin gösterirler. Serbest tiroid hormonları O2 tüketimini, vücut sıcaklığını, kalp hızını ve metabolizmayı artırır (karbonhidrat, yağ ve protein metabolizması hızlanır). Tiroid bezinin çalışması ve dolayısıyla tiroid hormonu salgılanması, ön hipofizden (adenohipofiz) salgılanan TSH ile kontrol edilir (tiroid stimülan hormon). TSH ise hipotalamustan salgılanan TRH ile kontrol edilir (tirotropin releasing hormon). TRH, TSH salınımınna, TSH da T3, T4 salınmına neden olur. T3 ve T4 ise TSH ve TRH salınımınaı baskılar. Bu kontrol mekanizmasına “hipotalamus-hipofiz-tiroid aksı” denir (hypothalamic-pituitary-tyhroid axis).

Ön Hipohiz (Adenohipofiz) Hormonları

  1. FSH (folikül stimulan hormon)
  2. LH (lüteinizan hormon)
  3. Prolaktin (süt salgılatıcı)
  4. Büyüme hormonu (growth hormon)
  5. ACTH (adrenokortikotropik hormon)
  6. TSH (tiroid stimülan hormon).

Arka Hipofiz Hormonları

  1. ADH (antidiüretik hormon vazopressin)
  2. Oksitosin (doğumu kolaylaştırıcı, süt salgılatıcı)

Paratiroid Bazleri

Tiroid bezinin her iki lobuna yapışık, üstte ve altta birer tane (toplamda 4 tane) paratiroid bezi bulunur (mercimek büyüklüğündedirler). Bu bezler paratiroid hormonu salgılar (PTH). PTH kan kalsiyumunu yükselten bir hormondur. Tiroid bezi çıkarılırken, paratiroid bezlerinin de çıkarılması hipoparatiroidi’ye, o da hipokalsemiye neden olur (kan kalsiyumunda düşme).