Tiroid Hastalıkları

Tiroid hastalıkları
Tiroid hastalıkları
Tiroid Bezi
Tiroid bezi
Hipotalamus - hipofiz - tiroid aksı (hypothalamic-pituitary-thyroid axis)
Hipotalamus - hipofiz - tiroid aksı (hypothalamic-pituitary-thyroid axis)

Tiroid (Tiroit Bezi) ve Tiroid Bezi Hormonları Nedir, Ne İşe Yarar?

Tiroid bezi (ya da tiroid), boyun ön kısmında, bir isthmus (kıstak) ile bağlanmış iki lobdan oluşan endokrin bir bezdir (hormon üretir). Boynunun önünde adem elma’sının altında bulunur (2-4 trakeal kıkırdaklar arasında). Her bir lob yaklaşık 5x3x2 cm dir (yükseklik, genişlik, derinlik). Tiroid Latince kalkan demektir (Latince “thyroides”, İngilizce “throid”). Türkçe’de kalkan bezi olarak adlandırılır.

Tiroid Bezinin Ürettiği Hormonlar: Tiroid bezinin görevi hormon üretmektir (tiroid hormonları).

  • Tiroid hormonları metabolizma hızını artırır. Glikojenolizi artırır, hepatik glikoneogenezi artırır, bağırsaktan glukoz absorbsiyonunu artırır, kolesterol sentez ve yıkımını artırır.
  • Birçok organın çalışmasına etki eder. Kalpte pozitif inotrop ve kronotropik etki eder, gastrointestinal motiliteyi artırır, kemik ve protein turnoverini (ciro) artırır. Hipertiroidi (tiroid hormonlarının fazla olması) de diyare, hipotiroidide (tiroid hormonlarının az olması) konstipasyon olur.
  • Çocuklarda büyüme ve beyin gelişimi için gereklidir (fetal dönem dahil).

Tiroid hormonları iyotlu aminoasitlerdir (tirozin den üretilir). T3: 3,5,3’-triiodotironin (üç iyotlu), T4 tiroksin (4 iyotlu). Tiroid hormonları, tiroid bezi içinde, tiroglobulin denen proteine bağlı olarak sentezlenir ve depolanır. Tiroid hormonları kanda hem tiroglobuline bağlı hem de serbest olarak bir denge içinde dolaşırlar. Ancak sadece serbest tiroid hormonları hücre içine girer ve etkilerinin gösterirler. Serbest tiroid hormonları O2 tüketimini, vücut sıcaklığını, kalp hızını ve metabolizmayı artırır (karbonhidrat, yağ ve protein metabolizması hızlanır).

Tiroid bezinin çalışması ve dolayısıyla tiroid hormonu salgılanması, ön hipofizden (adenohipofiz) salgılanan TSH ile kontrol edilir (tiroid stimülan hormon). TSH ise hipotalamustan salgılanan TRH ile kontrol edilir (tirotropin releasing hormon). TRH, TSH salınımınna, TSH da T3, T4 salınmına neden olur. T3 ve T4 ise TSH ve TRH salınımınaı baskılar. Bu kontrol mekanizmasına “hipotalamus-hipofiz-tiroid aksı” denir (hypothalamic-pituitary-tyhroid axis).

Not:
Ön Hipohiz (Adenohipofiz) Hormonları: 1) FSH (folikül stimulan hormon), 2) LH (lüteinizan hormon), 3) Prolaktin (süt salgılatıcı), 4) Büyüme hormonu (growth hormon), 5) ACTH (adrenokortikotropik hormon), 6) TSH (tiroid stimülan hormon).

Arka Hipofiz Hormonları: 1) ADH (antidiüretik hormon vazopressin), 2) Oksitosin (doğumu kolaylaştırıcı, süt salgılatıcı)

Paratiroid Bazleri: Tiroid bezinin her iki lobuna yapışık, üstte ve altta birer tane (toplamda 4 tane) paratiroid bezi bulunur (mercimek büyüklüğündedirler). Bu bezler paratiroid hormonu salgılar (PTH). PTH kan kalsiyumunu yükselten bir hormondur. Tiroid bezi çıkarılırken, paratiroid bezlerinin de çıkarılması hipoparatiroidi’ye, o da hipokalsemiye neden olur (kan kalsiyumunda düşme).

Tiroid Hastalıkları ve Tiroid Hastalığı Belirtileri Nelerdir

Hipotiroidi (Tioid Hormonunun Az Salgılanması): Halk arasında tiroid bezinin az çalışması olarak bilinir. Yukarıdaki bilgilerden de anlaşılacağı gibi, tiroid hormonunun az salgılanması çocukluk çağında olursa (konjenitel hipotiroidi) büyüme-gelişme geriliğine ve zeka geriliğine neden olur (cretinism, kretenizm). Erişkinde hipotiroidi, yorgunluk, güçsüzlük, kilo alımı, üşümeye neden olur (metabolizmanın yavaşlaması). TSH artarak tiroid bezinin daha çok hormon salgılamasını sağlamaya çalışır, buda bezin büyümesine yani guatr’a neden olur. Hipotiroidi tedavi edilmez ve dha da ilerlerse bütün vücutta ödeme neden olur (miksödem). Bu aşamada tansiyon düşer, solunum yavaşlar, vücut sıcaklığı düşer ve hasta komaya girebilir.

Hipertiroidi (Tioid Hormonunun Fazla Salgılanması)

Halk arasında tiroid bezinin fazla çalışması olarak bilinir. Tiroid hormonununun fazla salgılanmasına hipertiroidi denir. Hipertiroidinin metabolik etkileri ortaya çıktığında ise tirotosikoz adını alır. Hipertiroidi tek bir hastalık değildir, 4 hastalığın neticesinde ortaya çıkar.

  1. Difüz toksik guatr (Basedow-Graves hastalığı, en sık): Adından da analaşılacağı gibi tiroid bezi düzgün biçimde büyür (difüz) ve bezin tamamından fazla hormon salgılanır.
  2. Toksik Multinodüler guatr (Plummer hastalığı): Öncesinde hastada guatr vardır, sonra birçok nodül oluşmuştur (multinodüler guatr), en nihayetinde de bu nodüllerden bazıları TSH’dan bağımsızlığını ilan ederek aşırı hormon üretirler (toksik MNG diye kısaltılır).
  3. Toksik adenom: Tiroid bezi büyüklüğü normaldir (guatr yoktur). Aşırı hormon üreten büyükçe bir nodül vardır (genellikle 3 cm den büyüktür).
  4. Ektopik tiroid (nadirdir): Normal yerinin dışında tiroid dokusunun bulunmasıdır. Tiroidin Embriyolojik dönemde tiroid dil kökünden gelişir (foremen caecum), sonradan normal yerine (boyuna, 2-4 trakeal kıkırdak arası) iner. Ektopik tiroid %90 dil kökündedir (Lingual tiroid). % 10 kalp, asendan aorta, timus, özofagus, duodenum, safra kesesi, mide, pankreas, mezo, porta hepatis, sürrena, over, fallop tüpü, uterus ve vajende bulunur.

Tiroid Kanseri (Karsinomu)

Mikroskobik olarak tiroid dokusu lobül denen parçalara ayrılır. Her lobül 20-40 folikülden (top) oluşur. Erişkin tiroid bezinde kabaca 3 milyon folikül bulunur. Folikülü bir futbol topuna benzetebiliriz (30 μm). Topun ortasında hormonun salgılandığı kolloid bulunur (jel yapısında), topun kabuğunu bu kolloid ve tiroid hormonlarını salgılayan küboidal epitel hücreleri (tirosit) oluşturur. Foliküller arası mesafede, ikinci bir hücre çeşidi daha bulunur (C hücreleri, parafoliküler hücreler, tek tek ya da kümeler halinde bulunur). Parafoliküler C hücreleri kalsitonun hormonu salgılar (kan kalsiyumunu yükseltir). İşte tiroid kanseri bu folikül hücreleri ya da parafoliküler C hücrelerinden doğar. Başlıca 5 çeşit tiroid kanseri (karsinomu aynı şey) bulunur.

Bunlardan ilk üçüne diferansiye tiroid kanseri denir (papiller, foliküler, hurthle hücreli kanser). Yani hücreler orjinal tiroid hücrelerine benzerler. Medüller ve anaplastik tiroid karsinomlarına ise indiferansiye tiroid kanserleri denir (kanser hücreleri, çıktıkları hücrelere hiç benzemez).

  1. Papiller tiroid kanseri (PTC, %80): Foliküllerin kanseridir. Patolojisinde kanserli foliküllerin içine doğru papiller çıkıntılar (parmaksı) görülür.
  2. Foliküler tiroid kanseri (FTC, %10): Kanserli foliküllerin içinde papiller çıkıntılar görülmez
  3. Hurthle Hücreli Karsinom (%3): Foliküler tiroid kanserinin bir alt tipidir.
  4. Medüller tiroid kanseri (MTC, %5): Parafoliküler C hücrelerinin kanseridir. Kötü prognozludur (gidişat).
  5. Anaplastik tiroid kanseri (ATC, %1): Prognozu en kötü olan tiroid kanseridir. Hasta nadiren 6 aydan uzun yaşar. Genellikle papiller ve foliküler tiroid karsinomunun mutasyonu (dönüşüme uğraması) ile ortaya çıkar.

Tiroid Kanserinin Belirtileri:

  • Boyunda kitle (tiroid bezinde ya da kanserin atladığı (metastatik) lenf nodlarında)
  • Boyunda ağrı, bazan kulaklara kadar yayılır
  • Seste kabalaşma, ses değişiklikleri, ses kısıklığı
  • Yutkunmada zorluk
  • Nefes darlığı
  • Geçmeyen öksürük

En sık görülen belirti tiroid bezinde ortaya çıkan bir nodüldür (kitle). Tüm nodüllerin %5 civarında kanser olma ihtimali vardır. Tek nodüllerde bu oran %10 kadardır, bu yüzden dahada üzerinde durulur (soliter tiroid nodülü). İşte nodüllere iğne biyopsi yapılmasının nedeni, nodülün kanser olup olmadığını anlamak içindir.

Papiller ve medüller tiroid kanseri lenf yollarıyla lenf nodlarına yayılmayı sever. Bu durumdada boyunda sert ve büyümüş lenf nodları ele gelir.

Eğer tiroid kanseri, vokal kordlara (ses telleri) giden sinirleri (rekürren-inferior laringeal sinir) istila ederse (invazyon), o taraftaki ses teli felç olur bu da ses kısıklığı yapar.

Anaplastik tiroid kanseri o kadar hızlı büyür ki, tetkik edilirken, doktor ilk gördüğündeki kitlenin daha da büyümüş olduğunu gözlemler.

Tiroid Hastalıkları

Gelişimsel Anomaliler

  • Tiroglossal duktus ve sinus
  • Lingual Tiroid
  • Ektopik Tiroid
  • Pirmidal Lob

Benign Tiroid Hastalıkları

  • Hipertiroidizm
    • Difüz Toksik Guatr (Graves Hastalığı)
    • Toksik Multinodüler Guatr
    • Tosik Adenom (Plummer Hastalığı)
    • Tiroid Fırtınası
  • Hipotiroidizm
    • Konk-jenital hipotiroidizm (Kretinizm)
    • Edinsel hipotiroidi

Tiroiditler

  • Akut Tiroidit
    • Akut süpüratif tiroidit
    • Akut non süpüratif tiroidit
  • Kronik Tiroidit
    • Hashimoto Hastalığı (Lenfositik Tiroidit)
    • Subakut Tiroidit (DeQuervain, Giant Cell, Dev Hücreli Tiroidit)
    • Riedel (Struma) Tiroiditi

Guatr

  • Diffüz Guatr
  • Nodüler (Multinodüler) Guatr

Soliter Tiroid Nodülü

Tiroid Kanserleri

  • Diferansiye Tiroid Kanserleri
    • Papller Karsinom
    • Foliküler Karsinom
    • Hürthle Hücreli Karsinom
  • İndiferansiye Tiroid Kanserleri
    • Medüller Karsinom
    • Anaplastik Karsinom
  • Lenfoma
  • Metastatik Karsinom