Meme anatomisi
Meme anatomisi
Meme anatomisi, lobu
Meme anatomisi, lobu

Meme (Göğüs) Hastalıkları

Meme, meme hastalıkları açısından kadınların bir dezavantajıdır. Kadın meme kanseri erkeklerden 100 kat daha fazladır. Dünyada ve ülkemizde, meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanserdir. En sık menapoz döneminde görülür. Erken dönemde (Evre 1) yakalanırsa 5 yıllık sürvi %100’dür (Evre 2’de %93, evre 3’de%72, evre 4’de %22).

Meme lezyonlarının (hastalıklarının) çoğu palpe edilebilir (ele gelir) ve benign olmakla birlikte hemen hepsinin meme kanseri ile karışabileceği unutulmamalıdır. Bu durum özellikle fibrokistik değişikliklerde çok önemlidir çünkü meme kitlelerinin en sık nedenidir.

Meme hastalıklarına giriş olarak hazırladığımız bu yazımızda meme hastalıklarının sınıflamasını ve mem kanseri hakkında merak edilenlere değindik (meme hastaları ve yakınlarının anlayabileceği bir dilde). Meme kanseri ile ilgili bölümlere buradan ulaşabilirsiniz.

Sık Görülen Meme Hastalıkları

Normal Meme Gelişimi ve İnvolüsyonundaki Sapmalar (Aberrations in the normal development and involution of the breast, ANDI)

  • Memenin gelişim anomalileri
    • Amasti (memenin oluşmaması)
    • Hipoplazi (memenin az gelişmesi)
    • Symmastia (memelerin orta hatta birleşik olması)
    • Polymastia
    • Polythelia (aksesuar meme başı, birden fazla meme başı bulunması)
    • Aksesuar aksiller meme (meme her iki tarafta da dokusu koltuk altına doğru devam eder)
    • Erkeklerde jinekomasti (erkek memesinin büyük olması)
  • Siklik değişiklik gösteren hastalıklar (adet dönemine göre değişen)
    • Mastalji
    • Nodülarite
  • İnvolüsyon (Gelişimini tamamlamış memenin yaşlılıkta gerilemesi)
    • Fibrokistik hastalıklar
    • Duktal ektazi
    • Periduktal mastit
  • Memenin Benign Hastalıkları
    • Nonproliferatif Hastalıklar (Fibrokistik hastalık)
    • Proliferatif hastalık - Atipisiz
      • Sklerozan adenozis
      • Radial skar
      • Kompleks sklerozan lezyonlar
      • Duktal epitelyal hiperplazi (hafif, orta, ağır)
      • İntraduktal papillom
    • Proliferatif hastalık - Atipili (bazı özellikleri CIS’e benzer)

Memenin İnfeksiyöz ve inflamatuar hastalıkları

  • Bakteriyel infeksiyon
  • Mantar infeksiyonu
  • Hidradenitis supprativa
  • Mondor hastalığı (göğüs duvarı ciltaltında sklerozan tromboflebit, bant gibi ele gelir)

Meme Kanseri

  • İnvaziv duktal karsinom
    • NST (No special type, scirrhous, simplex), %80
    • Medüller karsinom, %4
    • Müsinöz (kolloid) karsinom, %2
    • Papiller karsinom, %2
    • Tübüler karsinom, %2
    • Kribiriform karsinom
  • İnvaziv lobüler karsinom, %10
  • Meme başının Paget hastalığı, %1
  • İnflamatuar meme kanseri, %1-3
  • Filloides tümör ( phylloides tumor, cystosarcoma phyllodes (sistosarkoma filloides)).
  • Nadir meme kanserleri; skuamoz hücreli (epidermoid) karsinom, adenoid kistik karsinom, apokrin karsinom, sarkomlar, lenfomalar

Diğer

  • Mastalji
  • Meme başı akıntısı
  • Galaktore
  • Galaktosel

Meme (Göğüs) Kanseri Nedir?

Kanser, hücrelerin kontrolsüz bir biçimde bölünerek çoğalmasıyla başlar (normal hücreler gerektiği kadar bölünür, görevi bitince ölürler). Kanser hücreleri zamanla hem başladığı yerde hem de yayılarak (metastaz) uzak organlarda, normal hücrelerin yerini alır ve onları istila eder (invazyon). Kanser vücudun herhangi bir yerinde başlayabilir.

Kanser tek bir hastalık değildir. Kanser akciğerlerde, göğüste (memede), kolonda (kalın bağırsak) hatta kanda başlayabilir. Kanserlerin büyüme ve yayılış biçimleri birbirinden farklıdırlar.

Göğüs kanseri, memedeki hücrelerin kontrol dışı çoğalmasıyla başlar . Kanser hücreleri çoğalarak ele gelen bir kitle (tümör, yumru) oluştururlar ve röntgen filminde de görülürler (mamografi). Kanser hücreleri, çevredeki dokulara doğru büyüyebilir (çevre dokuları istila edebilir, invazyon, örneğin göğüs duvarı, meme cildi) veya vücudun uzak bölgelerine yayılabilir (metastaz; kemik (en sık vertebra) (%70), beyin (%10), karaciğer, akciğer). Kanser hücreleri yayılmasına metastaz denir. Meme kanseri kemiklere yayılırsa, hala meme kanseri olarak adlandırılır (metastatik meme kanseri). Kemiklerdeki kanser hücreleri de meme kanseri hücrelerine benzer. Kanser kemiklerde başlamadıysa, kemik kanseri denmez.

Meme (Göğüs) Kanseri Memenin Nersinde Başlar?

Meme 3 ana yapıdan oluşur

  1. Meme bezi (glandula mammaria= alveol (acinus) + duktuslar (süt kanalları))
  2. Yağlı bağ dokusu
  3. Üzerindeki deri

Doğum yapmamış kadında meme gelişimi eksiktir. Duktus epiteli daha fazla, alveol (acinus) epiteli daha azdır. Hamilelikte meme süt vermek üzere hazırlanır. Duktal, lobüler ve alveoler gelişme olur. Emzirme bırakılınca 3 ay içinde memeler eski halini alır. Menapozda memede glandüler doku azalır (süt üreten meme bezi). Onun yerini yağ dokusu alır. Menapoz sonrası meme dokusu bolca yağ dokusu, bağ dokusu ve duktuslardan oluşur. Yağ dokusu azsa memeler pitotik olurlar (sarkar).

Meme kanseri başlıca iki yapıdan gelişir, süt kanalları (duktuslar, duktal karsinom, %90), lobüller (süt üretiminin yapıldığı kısım, lobüler karsinom, %10). Göğüsteki diğer dokularda da nadiren kanser gelişebilir. Bu kanserlere sarkom ve lenfoma denir ve gerçek meme kanseri olarak kabul edilmez.

Meme Kanseri Nasıl Başlar ? (Neden Olur?)

Normal meme bezi hücrelerinin DNA’sındaki var olan değişiklikler (anne babadan, kalıtsal) veya mutasyonlar (sonradan ortaya çıkan değişimler) normal meme hücrelerinin kansere dönüşmesine neden olur.

Ebeveynlerden geçen (kalıtsal) DNA değişiklikleri göğüs kanseri riskinizi önemli ölçüde artırır. Çevresel faktörler (gıdalar, östrojen, kilo, spor yapmamak vb) meme hücrelerinde mutasyona (DNA’da bozulmalara) yol açarak kanser hücrelerine dönüşmesine neden olur.

Bazı genler hücrelerimizin bölünmesini, gelişmesini ve ölmesini kontrol ederler. Bu genlerdeki değişiklikler kanser gelişimine neden olur.

Proto-Onkogenler: Proto-onkogenler, hücrelerin normal şekilde büyümesine yardımcı olan genlerdir. Bir proto-onkogen mutasyona uğrarsa (değişirse, bozulursa) veya sayısı artarsa artık istenmeyen “onkogen” haline gelmiş demektir (oncogen= kansere yol açan gen). Onkogen, hücre bölünmesine ihtiyaç olmadığı halde hücreleri bölünmeye ve büyümeye teşvik eder ve kanser ortaya çıkar. Bir örnekle açıklayacak olursak; proto-onkogen, arabanın gaz pedalına benzer. İhtiyaç olduğunda araba hızlandırılır. Onkogen ise sıkışmış gaz pedalına benzer, kontrol ortadan kalkmıştır.

Tümör Süpresor (Baskılayıcı) Genler: Tümör süpresör genler normal genlerdir. Hücre bölünmesini yavaşlatır, DNA hatalarını onarır ve hücrelere ne zaman öleceklerini söyler ( apoptoz; programlı hücre ölümü). Tümör süpresör genleri düzgün çalışmazsa, hücreler kontrol dışı büyür, çoğalır ve ölmesi gerektiğinde ölmezler. Bu da kansere neden olur.
Bir tümör süpresör geni, fren pedalı gibidir.

Kalıtsal Gen Değişiklikleri: Bazı kalıtsal DNA mutasyonları (değişiklikler), bazı kanserleri gelişme riskini önemli ölçüde artırabilir ve bazı ailelerde çalışan birçok kansere bağlıdır. Örneğin BRCA genleri (BRCA1 ve BRCA2) tümör baskılayıcı genlerdir. Bu genlerden biri değiştiğinde, artık anormal hücre büyümesini bastırmaz ve kanserin gelişme olasılığı daha yüksektir. Bu genlerden birinde bir değişiklik, bir ebeveynden çocuğa aktarılabilir.

Edinsel Gen Değişiklikleri: Onkogenler ve / veya tümör süpresör genlerde sonradan mutasyon gelişir. Ancak çevresel faktörler, östrojen, obezite gibi faktörlerin katkısı bilinmekle birlikte kazanılmış mutasyonların nedenleri hala tam olarak bilinmiyor. Bununla birlikte meme kanserine yakalananlarda yapılan bazı testler hastalığın gidişatı (prognoz) hakkında bilgi vermesi ve hangi tedavilerin seçiminde faydalıdır. Mesale HER2 onkogeninin çok fazla kopyasının bulunduğu meme kanserleri daha hızlı büyüme ve daha hızlı yayılma (metastaz) eğilimindedir. Testin avantajı, bu kanser hücresi değişikliklerini hedef alan ilaçların var olması ve uygulanmasıdır.

Genetik Geçiş Bakımından Meme Kanseri Oranları;

  • Sporadik meme kanseri (%65-70)
  • Ailesel (familial) meme kanseri (%20-30)
  • Herediter meme kanseri %5-10
    • BRCA-1 (%45)
    • BRCA-2 (%35)

Meme Kanseri Nasıl Yayılır

Meme kanseri, kanser hücreleri kan veya lenf sistemine girdiğinde yayılabilir (vücudun diğer bölgelerine taşınır). Meme kanserinde önce lenf nodları tutulur oradan kana ve uzak organlara atlar.

Lenf sistemi, vücudun tamamında bulunan lenf sıvısını (akkan da denen berrak sıvı) taşıyan damar ağlarıdır. Lenf nodları (lenf düğümleri, lenf bezleri) lenf damarları üzerinde bulunan küçük fasülye şeklindeki yapılardır. Lenf nodları bağışıklık sisteminin bir parçasıdır, İçinde T ve B lenfositleri bulunur. Lenf nodları, bakterileri, yabancı cisimleri ve kanser hücrelerini süzerler.

Memede de lenf damarları memenin lenf sıvısını taşırlar ve sistemik dolaşıma (kan damarları) boşaltırlar. Göğüs kanseri hücreleri bu lenf damarlarına girebilir ve lenf nodlarında tutulup çoğalmaya başlar. Bu lenf nodları büyük, sert ve kenarları düzensizdir (metastatik lenf nodları, lenf nodu metastazı). Lenf yolları ve dolayısıyla lenf nodları belli bölgelerde yoğunlaşmışlardır.

  • Kol altında lenf düğümleri (aksiller lenf nodları)
  • Köprücük kemiğinin üst ve altındaki lenf düğümleri (supraklaviküler ve infraklavikuların lenf nodları)
  • İman tahtasının kenarındaki lenf düğümleri (internal mammarian lenf nodları)

Lenf nodu metastazından sonra, meme kanseri hücreleri kan dolaşımına karışarak uzak organlara gidebilir ve orada çoğalabilirler (Uzak metastaz. En çok; kemik, beyin, karaciğer, akciğer)

Meme Kanserinin Sıklığı, Prognozu, Sürvisi (Sağkalım)

Meme Kanserinin Sıklığı: Meme kanseri, gelişmiş ülkelerde kadınlarda deri kanseri haricinde en yaygın kanserdir. Bir kadının yaşamı boyunca bir süre meme kanseri geliştirmesi ortalama riski% 12 civarındadır (⅛).

Meme kanseri Türkiye'de, kadınlarda kanser ölümünün birinci nedenidir. Kadınlarda ilk üç kanser türü dünya da meme, kolon ve akciğer kanseriyken Türkiye’de sıralama meme, tiroit ve kolorektal kanseri şeklinde olmaktadır (TC Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kanser Dairesi Başkanlığı Raporu).

Prognoz: Zaman içindeki memedeki kanser büyüyerek meme cildine de atlar (invazyon) ve ciltte büyük bir ülsere neden olur (%75). Bu ülser hastanın ölümüne neden olmaz. Meme kanserinde mortaliteye (hastanın hayatını kaybetmesine) neden olan şey; akciğer, karaciğer, kemik (özellikle vertebra) ve beyine yayılımdır (metastaz).

Meme Kanseri Tedavi Edilmeyen Hastalarda 5 Yıllık Sürvi: 250 hastayı kapsayan bir araştırmaya göre, meme kanseri tedavi edilmeyen hastalarda ortalama yaşam (sürvi) 2,7 yıldır. 5 yıllık sürvi (yaşam) %18, 10 yıllık sürvi (yaşam) %3.6’dır. Meme kanseri tedavi edilmeyenlerin %95’i meme kanserinden, %5’i diğer nedenlerden yaşamını yitirmiştir.

Meme Kanseri Tedavi Edilen Hastalarda 5 Yıllık Sürvi: Genellikle beş yıllık sağ kalım oranları (sürvi) verilir. 5 yıllık sürvi (sağ kalım) demek, tanı konduktan sonra en az 5 yıl yaşayan hastaların oranıdır. 5 yıllık sürvi (sağ kalım) evre 1, 2, 3, 4 de sırasıyla %100, %93, %72, %22’dir.

Meme Kanserinin Belirtileri

  • Memede sert kitle (Genellikle duktal karsinom)
  • Memenin tamamının büyümesi (Genellikle lobüler karsinom)
  • Meme ve meme cildinde ödem (ödem portakal kabuğu görünümüne neden olur, peau d’orange)
  • Memede ağrı, kızarıklık (nadirdir, inflamatuar meme kanserinde görülür)
  • Meme başı retraksiyonu (meme başının içe dönmesi)
  • Meme cildinde gamze (çöküntü, dimpling)
  • Aksillada (koltkaltı) kitleler (metastatik lenf nodları)
  • Meme başından kanlı akıntı (intraduktal karsinom)

Memelerinizin normalde nasıl göründüğünü ve kendi kendine elle muayeneyi bilmek göğüs sağlığının önemli bir parçasıdır. Mamografi taramaları, daha belirti görülmeden meme kanserinin teşhisini sağlar. Erken teşhis tedavi başarısını artırır.

Memede Kitle: Göğüs kanserinin en yaygın belirtisidir, memede daha önce olmayan bir kitlenin ortaya çıkmasıdır. Meme kanserinde kitle; sert, ağrısız ve düzensiz kenarlıdır. İstisnalar; lobüler karsinomda tüm meme büyür, genellikle kitle oluşmaz, inflamatuar meme kanserinde kitle ağrılıdır ve meme de kızarıklık ve ödem bulunur. Kanserin patolojik tipine göre belirtiler de değişir.